Home  //  Onderwerpen Behandelaars over behandeling/begeleiding whiplash  //  Whiplash of burn-out, hoe kun je dat onderscheiden?

Whiplash of burn-out, hoe kun je dat onderscheiden?

Whiplash of burn-out, hoe kun je dat onderscheiden?

Door Mr. Dr. Carien Karsten, www.carienkarsten.nl , lid van adviesraad Stichting Whiplash de Baas
 
Onderzoek de oorzaak en voorgeschiedenis
Op het eerste gezicht is het niet moeilijk een onderscheid te maken tussen burn-out en whiplash. De oorzaken zijn geheel verschillend: burn-out is vaak het gevolg van jarenlange roofbouw en whiplash ontstaat door een kop-staartbotsing of een val. Bij burn-out is er sprake van chronische stress, bij het ontstaan van whiplash is de stress acuut. Kijk dus voor het vaststellen voor het verschil tussen whiplash en burn-out heel goed naar de voorgeschiedenis en de oorzaak. Wat zijn de stressfactoren in werk en privé voorafgaande aan de ziekte? Bij weinig stress, geen psychotrauma’s in de voorgeschiedenis, geen overlijdens van nabije familieleden in het recente verleden en geen verhuizing of verbouwing en wél een kop-staartbotsing wordt de diagnose whiplash waarschijnlijk.

Klachten kunnen overlappen
Maar als je kijkt naar de klachten van burn-out en whiplash wordt het onderscheid al een stuk moeilijker. Je kunt zeggen dat bij burn-out de uitputting voorop staat en bij whiplash de pijn en de cognitieve klachten zoals vergeetachtigheid en niet kunnen concentreren. Maar bij burn-out komen eveneens pijn aan pezen en gewrichten voor net als cognitieve klachten en bij whiplash voel je je ook compleet uitgeput.

Inzoomen op de pijnklachten
Bij beide ziekteverschijnselen komen pijnklachten voor. Bij burn-out zie je vaak hardnekkige hoofdpijn, nekklachten, schouder- en arm/pols klachten. Ook paniekaanvallen met kortademigheid, pijn op de borst en hartkloppingen komen voor. Mensen piekeren, voelen zich daas alsof ze als een buitenstaander naar hun leven kijken. Deze klachten zijn vaak van voorbijgaande aard en lossen op als slapen en conditie verbeteren. Daardoor verbetert vaak ook de stemming, iemand wordt actiever en bekrachtigt zo het verbeterproces. De kans dat lichamelijke klachten blijvend zijn bij burn-out, vermindert daardoor.

De klachten bij whiplash worden vaak van acuut tot chronische klachten. Het pijnsysteem wordt gevoeliger, dit wordt ook wel centrale sensitisatie genoemd. Er is sprake van pijn als gevolg van aanpassingen in het zenuwstelsel. Deze sensitisatie kan het gevolg zijn van gedrag, gedachten, emoties en omgevingsfactoren. Door bijvoorbeeld angst om te bewegen, angst om iets in het lichaam stuk te maken, kan de conditie achteruit hollen en het herstelproces onvoldoende op gang komen. Als dan de omgeving overbezorgd reageert en het werk uit handen neemt, kan iemand in de patiëntenrol worden bevestigd. Overigens: de klachten kunnen ook chronisch worden doordat iemand ze negeert, zich te snel beter verklaart, een veel te zware belasting op zich neemt en het herstelproces overslaat. Het ‘niet zeuren’ gedrag kan iemand danig opbreken, zoals ook bij sporters is te zien met hardnekkige blessures of depressie. Iemand is te hard voor zichzelf, stelt te hoge eisen en zit daardoor de eigen genezing in de weg.

Burn-out en whiplash kunnen samengaan
Op het randje van burn-out maak je sneller ongelukken. Je laat iets uit je handen vallen, bent op de weg sneller afgeleid, of, nog erger, valt in slaap. Ogenschijnlijk heb je na een ongeluk een whiplash, maar zelf voel je dat er meer aan de hand is, dat je teveel van jezelf hebt gevergd. Burn-out kan ook het gevolg zijn van het negeren van whiplashklachten. Door de whiplash heb je bijvoorbeeld veel moeite met concentreren, je bent vergeetachtig, je begrijpt soms managementoverzichten niet die je daarvoor wel begreep. Je wordt onzekerder, voelt je minder competent, ervaart controleverlies en vraagt daardoor steeds meer van jezelf. Burn-out kan het gevolg zijn.

Goed zelfmanagement met pijn en vermoeidheid is bij burn-out en whiplash essentieel
Voor patiënt en behandelaar is het of het nu om burn-out gaat of om whiplash essentieel een stappenplan te maken voor geleidelijk herstel. Onderdelen daarvan zijn hoe goed om te gaan met pijn en vermoeidheid, hoe de conditie op te bouwen en vervolgens belastbaarheid in privé en werk. Hoe hanteer je je sociale omgeving. De loopbaanvraag speelt: zit je nog wel op de goede plek? Het zou kunnen dat je belastbaarheid permanent minder is en dat je beter af bent met een minder belastende baan.

Extra stress bij whiplash als gevolg van gebrek aan erkenning
Bij whiplash kan stress op het werk een gevolg van de whiplash zijn. Niemand begrijpt het, niemand ziet het, er moet dus veel uitgelegd en gecommuniceerd worden. Onbegrip, afwijzing en sociale uitsluiting is vele malen groter bij whiplashpatiënten dan bij burn-outpatiënten. Burn-out heeft nog iets heroïsch, het komt door te hard werken! Whiplash heeft een heel ander imago, denk maar aan de reclame van Moskowicz, waarbij hij met een hand in zijn nek whiplash suggereert. Bij whiplash wordt nog altijd onderzoek gedaan naar malingering, het voorwenden van klachten, omdat men daar baat bij heeft. Voor zo ver ik weet gebeurt dit niet bij burn-out, al suggereren sommigen wel dat burn-out een mooie ontsnappingsroute is voor iemand die het werk niet aankan.

Multidisciplinaire samenwerking
Vaak zijn de adviezen van betrokkenen bij het herstelproces tegenstrijdig. De huisarts adviseert iets anders dan de bedrijfsarts. De buurvrouw komt met nog andere voorbeelden. Goede samenwerking tussen de verschillende disciplines - medisch, paramedisch en psychologisch – en goed overleg met de werkplek en werkgever is voor beide ziektes aan te raden. Iedereen op één lijn geeft een goede kans op herstel.