Home  //  Onderwerpen Behandelaars over behandeling/begeleiding whiplash  //  Whiplash lotgenotencontact en spiegelneuronen

Whiplash lotgenotencontact en spiegelneuronen

Whiplash lotgenotencontact en spiegelneuronen

 

Is groepsbegeleiding wel aan te raden bij chronische pijnpatiënten?

 

Artikel door dr. J.A. Hogeweg, PELS Instituut, www.pels.nl
 Door spiegelneuronen kunnen we ‘mee’vibreren met anderen. Bij lotgenotencontact stelt dat eisen aan de deskundigheid van de leiders. Dit artikel gaat over de werking van spiegelneuronen, geeft nieuwe verklaringen en tempert al te hoge verwachtingen

Stichting Whiplash de Baas vroeg zich het volgende af:
Welke rol spelen spiegelneuronen bij lotgenotencontact in de chronische groep pijnpatiënten en patiënten met chronische vermoeidheid? Krijgt men door lotgenotencontact meer of minder pijn/meer of minder vermoeidheid? Zij legden deze vraag voor aan Christiaan Keysers, de engels spekende hoogleraar die leiding geeft aan een onderzoeksgroep binnen het Nederlands Instituut voor Neurowetenschappen en veel studie naar spiegelneuronen heeft gedaan (Keysers, 2009).

Achtergrond
Door spiegelneuronen is het mogelijk dat we de emoties van anderen kunnen ervaren. Het is ons empatisch vermogen (Hogeweg 2010). Door spiegelneuronen huil je mee bij een verdrietige filmscène, voel je angst als de hoofdrolspeler bang is en raak je opgewonden van een seksscène.

Vilayanur Ramachandran (2006), een Indiase wetenschapper vindt de ontdekking zo revolutionair dat naar zijn zeggen, spiegelneuronen dezelfde betekenis voor psychologie zullen krijgen, als DNA voor biologie. Hoogleraar Christiaan Keysers vindt deze bewering een stoutmoedige claim. Net zo stoutmoedig als het idee om met een MRI-scan vast te stellen of iemand wel empathie heeft. We kunnen de vraag nader specificeren:

• Wanneer lotgenoten iemand tegenover zich hebben die meer pijn of vermoeidheid tonen dan zij zelf voelen heeft dat dan een nadelige invloed op het eigen ziektebeeld?
• Is lotgenotencontact alleen zinvol als men elkaar minder pijn/vermoeidheid toont?
• Of is het sowieso beter dat men een behandelprogramma volgt waarbij zelfredzaamheid bovenaan staat als men rekening houdt met het effect van spiegelneuronen? Chronische patiënten kunnen nog wel eens wedijveren met elkaar.

Pijn en lotgenotencontact
Christiaan Keysers* antwoordde op bovengenoemde vragen als volgt: U vraagt zich af welke invloed het op uw eigen pijn heeft als u dichtbij betrokken bent op andere mensen bent met pijn. We weten daarover relatief weinig. Bij mensen zijn zeker veel meer factoren betrokken dan spiegelneuronen alleen. Hoewel de nabijheid van een persoon met pijn ervoor kan zorgen dat we ook pijn ervaren, kunnen we ook troost vinden in het feit dat we niet alleen zijn met onze pijn. Dat we tot een groep horen waarin we begrepen worden. Dit kan de pijn doen verminderen. We weten dat sociale uitsluiting verhoogde hersenactiviteit in de pijnregio’s van de hersenen kan uitlokken, en dat sociale verbondenheid juist de activiteit in de pijnregio’s kan verminderen en zelfs ontstekingsreacties kan remmen.

Het mechanisme van de spiegelneuronen echter doet voorspellen dat het de pijnbeleving verergert. Tenminste we weten dat dat het geval is bij dieren. Interessant is hierbij het onderzoek dat Langford in 2006 publiceerde in het tijdschrift Science. In dit onderzoek zagen wetenschappers dat muizen meer pijn ervaren als zij zien dat hun maatje in de kooi ook pijn heeft. De onderzoekers wekten krampen op in de buik van de muizen door een zure substantie in de buik van de muizen te injecteren. Als de muizen elkaar goed kenden dan lieten ze meer pijn zien dan als ze elkaar niet kennen. Als maar één muis krampen door het zuur krijgt en de ander niet, geeft de muis minder pijn aan. Minder dan als de muis alleen in een kooitje zat (Langford, 2006).

Empathie
Deze bevindingen laten zien dat er communicatie is van de ene muis naar de ander. Je kan dit empathie noemen. Tot nu toe werd aangenomen dat alleen hogere primaten empathie bezitten, misschien alleen maar de mens. Maar met deze experimenten blijkt dat ook muizen empathie hebben. Zij kunnen hun pijngevoeligheid aanpassen als zij hun maatjes in de kooi pijn zien hebben.

Hieruit kan men concluderen dat het mogelijk is om door lotgenotencontact meer pijn op te wekken.

Lotgenotencontact
In een groep is het gedrag, dus de uitstraling van een persoon (negatieve/positieve energie), een belangrijke factor. Daarnaast is het cognitieve aspect, hoe denken we over gezondheid/ziekte, ook belangrijk.

1) Diegenen die sterk gericht zijn op zichzelf, zullen geen/minder last hebben van wat de ander spiegelt

2) Diegenen die open staan voor inzichten van de ander zullen wel of meer last hebben wat de ander spiegelt

Het idee is dat lotgenotencontact / groepstherapie vooral kans van slagen heeft wanneer de therapeut/begeleider aandacht heeft voor hoe je effectief met pijn omgaat. Goede voorlichting, psycho-educatie is dan van groot belang.

De vraag of lotgenotencontact negatief op de ziekte kan inwerken, zou wat mij betreft ook kunnen luiden: “Heeft het lezen van een spannend boek of het zien van een emotionele film een positieve of negatieve invloed op het ziektebeeld van whiplash of van chronische vermoeidheid?”. Dat is voorwaar een moeilijke vraag om te beantwoorden.

Informatie
Door spiegelneuronen kan je de informatiestroom vergroten, bijvoorbeeld over de beweegredenen van anderen en de emoties die daarbij horen. Bij lotgenotencontact kan dat een rol spelen. Maar of die informatie resulteert in een verandering van het ziektebeeld, is erg lastig om volmondig te beantwoorden.

Samenvatting
Door spiegelneuronen kunnen mensen de emoties van anderen ervaren. Dit treedt vooral op als we iemand belangrijk vinden en als we een positieve sociale band voelen. Is het mogelijk dat bij lotgenotencontact het fenomeen van empathie door spiegelneuronen tot verhoging van het beleven van pijn leidt? Jazeker, een mens is een sociaal en empatisch wezen. Vroeger dacht men dat alleen mensen empathie konden ervaren. Maar ook muizen zijn tot empathie in staat. Zij zijn duidelijk gevoeliger voor pijn als zij pijngedrag van hun maatje in de kooi waarnemen. Betekent dit dat lotgenotencontact ontraden moet worden? Nee, want ook positief gedrag bijvoorbeeld het vinden van oplossingen kan gespiegeld worden. We kunnen veel leren van lotgenoten. Met lotgenoten beseffen we dat we niet alleen op de wereld zijn met onze problemen en dat scheelt al heel veel. Het is belangrijk dat een groepsleider deze positieve aspecten stimuleert.
1. Literatuur Langford DJ, Crager SE, Shehzad S et al., Social modulation of Pain as Evidence for Empathy in Mice, Science, Vol 312, 2006, 1967-1970
2. Hogeweg JA, www.pels.nl Mensen spiegelen – aanvoelen hoe het moet, Physios (2) Juni 2010 34- 40
3. Ramachandran VS: Het bizarre brein, 2006, ISBN 9043013072,
4. Keysers C., Mirror neurons, Curr. Biol. 2009 (19) R971-973

Dit artikel is mede ontstaan door de vraag van Ton Sijm, ervaringsdeskunige, www.whiplashdebaas.nl Stichting Whiplash de Baas en neuropsycholoog dr. Joke Bruins.

*Prof. dr. Christian Keysers werkt aan het Netherlands Institute for Neuroscience in Amsterdam en is als hoogleraar verbonden aan het Universitair Medisch Centrum Groningen. Hij studeerde psychologie en biologie in Duitsland en de Verenigde Staten.