Home  //  Onderwerpen Behandelaars over behandeling/begeleiding whiplash  //  Whiplash bij kinderen en jongeren

Whiplash bij kinderen en jongeren

Whiplash en Kinderen en jongeren.

 

Door:Niek van Haasteren, revalidatiearst en voorheen verbonden aan revalidatiepark Leijpark te Tilburg.

Er is geen ( wetenschappelijke ) literatuur over kinderen/jongeren en whiplash. Voor de kennis over diagnostiek en behandeling zijn we dus aangewezen op literatuur over volwassenen. Op zich is dat geen bezwaar; in de praktijk komen de werkwijzen in principe overeen. Wel is het natuurlijk belangrijk om uitleg en werkwijzen aan te passen aan kinderen/jongeren. Specifieke opmerkingen en adviezen, over whiplash en kinderen/jongeren, zijn in deze bijdrage dus "experience based".

 


Mijn ervaring is dat langdurige klachten na een whiplash, ook bij kinderen en jongeren, weinig voorkomen. Bij volwassenen heeft zo'n 20% langdurige klachten; ik denk dat dit percentage bij kinderen en jongeren ( veel ) lager is. Omdat jongeren vanaf +/- 12 jaar duidelijk meer kans hebben op ontwikkeling van langdurige klachten, dan kinderen beneden de 12 jaar, zal ik in het vervolg van mijn bijdrage spreken over jongeren en niet steeds over kinderen/jongeren.

Bij jongeren wordt een whiplash vaker door een val op het hoofd dan door een aanrijding, zittend in een auto, van achteren veroorzaakt. Dit betekent dat door de huisarts of SEH-afdeling van een ziekenhuis steeds goed moet worden nagegaan of er niet ( ook ) sprake is van een traumatisch hersenletsel, wat aanwezig kan zijn bij bewustzijnsverlies en/of posttraumatische amnesie. Dan wordt gesproken van een Whiplash Associated Disorder 3. De behandeling van het traumatisch hersenletsel en van whiplashgerelateerde klachten hebben dan beide aandacht nodig.

Bij de behandeling van een whiplash is goede advisering in de eerste weken erg belangrijk; een ( gedoseerde ) actieve aanpak , met geruststelling over het te verwachten beloop, is aangewezen. Ter voorkoming van het mogelijk optreden van langdurige klachten zijn mijns inziens met name van belang: het voorkomen van vermijden van allerlei activiteiten met ontstaan van bewegingsangst. In deze eerst fase is begeleiding van de jongere, maar zeker ook van de ouders, nodig. Al te voorzichtige ouders kunnen het weer oppakken van activiteiten, door de jongere, belemmeren. Inschakeling van een fysiotherapeut is in deze eerste fase geïndiceerd bij een beperkte nekbeweeglijkheid en/of locale pijn ( WAD 2 ), en bij het mogelijk gaan ontstaan van bewegingsangst, met vermijding van activiteiten. Bij WAD 2 kan manuele therapie geïndiceerd zijn als actieve oefentherapie onvoldoende resultaat geeft; eventuele manuele therapie is een vorm van passieve therapie en moet daarom altijd een beperkt onderdeel van de therapie zijn waarbij zo mogelijk met mobiliseren wordt volstaan als manipuleren niet perse nodig is.

Als er langdurige klachten ( lijken te gaan ) ontstaan dan verwijs ik een jongere primair ( alsnog ) naar een fysiotherapeut als er bij onderzoek door mij een beperkte nekbeweeglijkheid en/of locale pijn wordt gevonden. Voor eenzelfde aanpak, zoals bovenbeschreven , als in de eerste fase na een whiplash. Als deze bevindingen bij onderzoek niet aanwezig zijn, en als fysiotherapeutische behandeling bij genoemde symptomen onvoldoende baat heeft, dan is bij (bij het gaan ontstaan van ) langdurige klachten multidisciplinaire behandeling geïndiceerd. Het gaat hierbij om paramedische en psychologische behandeling en om ouderbegeleiding.

Als whiplashklachten langdurig bestaan, kunnen er ook klachten aanwezig zijn zoals vermoeidheid , concentratie- en geheugenstoornissen ( niet veroorzaakt door een hersenletsel ! ).. Met paramedische behandeling wordt, na vaststellen van een 0-lijn ( bij welke activiteiten zijn er geen of nauwelijks klachten ) geleidelijk het activiteitenniveau tijdcontingent uitgebreid, tot een leeftijdadequaat activiteitenniveau. Als bewegingsangst een rol speelt dan vind graded exposure plaats, anders graded activity. Zo nodig worden ontspanningsoefeningen aangeleerd. De psycholoog begeleidt het herstel met cognitieve gedragstherapie en oplossingsgerichte therapie. Bij het ontstaan van langdurige klachten zijn vaak verkeerde attributies aanwezig; dat zijn onjuiste overtuigingen die herstel belemmeren, zoals de overtuiging dat actief bewegen schade kan berokkenen. Met CGT wordt deze attributie gecorrigeerd en herstel-gedrag bevorderd. Oplossingsgerichte therapie ondersteunt het aanleren van oplossingsgerichte vaardigheden om stresssituaties, zoals het ontwikkelen van langdurige klachten door whiplash, zelf actief te leren aanpakken. Als er PTSS-klachten in relatie tot het ongeval ontstaan, kan EMDR-therapie worden aangeboden. In de praktijk wordt gezien dat bij het ontstaan van langdurige klachten stresserende situaties van voor de whiplash het langst worden vermeden.

Met paramedische behandeling en psychologische begeleiding moet aan dit soort situaties extra aandacht worden gegeven tijdens het multidisciplinaire behandeltraject. Als een jongere bijvoorbeeld voor de whiplash gepest werd op school, of op een te hoog schoolniveau onderwijs volgde, dan kan schoolhervatting een probleem zijn. Actieve begeleiding van schoolre-integratie is dan aangewezen. Ik pleit ervoor dat schoolartsen hierbij een rol gaan spelen, zoals bedrijfsartsen volwassenen begeleiden bij werkhervatting. Inschakeling van ambulante begeleiding vanuit het speciaal onderwijs kan overwogen worden, bij handelingsverlegenheid van de eigen school van de jongere.

Bij jongeren in de puberteit is speciale aandacht nodig voor het zelfvertrouwen. Ontwikkeling van een zelfbeeld is onderdeel van de puberteitsontwikkeling. Een positief zelfbeeld ondersteund het herstelproces. Maatschappelijk werk begeleidt de ouders, waarbij de ouders aanleren hoe zij het herstelproces van hun kind zo goed mogelijk kunnen ondersteunen, volgens de principes waarmee ook de jongere wordt begeleid. Daarnaast is ouderbegeleiding er op gericht om ook aandacht te kunnen besteden aan de emoties die ouders zelf hebben , in relatie tot het feit dat hun kind langdurige klachten ontwikkelt na een whiplash. Er wordt geen medicatie voorgeschreven bij langdurige pijnklachten na een whiplash. Gebruikte medicatie wordt afgebouwd en gestopt. Als er inslaapproblemen zijn kan Melatonine worden geprobeerd.

De bovenbeschreven multidisciplinaire behandeling wordt aangeboden in revalidatiecentra en revalidatieafdelingen van een ziekenhuis, door een behandelteam dat kinderen en jongeren met "onverklaarde lichamelijke klachten" ( waaronder chronische pijnklachten ) behandelt. Niet alle revalidatiecentra of revalidatieafdelingen van ziekenhuizen hebben een dergelijk behandelteam. Voor volwassenen met langdurige klachten na whiplash is er ook multidisciplinair behandelaanbod buiten revalidatiecentra of revalidatieafdelingen van een ziekenhuis. Ik ken een dergelijk aanbod voor kinderen of jongeren niet.

Niek van Haasteren, als revalidatiearts werkzaam geweest in Revalidatiecentrum Leijpark in Tilburg.(Whiplash de Baas geeft niet aan waar hij nu werkt)