Home  //  Onderwerpen Behandelaars over behandeling/begeleiding whiplash  //  Whiplash, geheugenstoornissen, vergeetachtigheid door de ogen van de neuropsycholoog

Whiplash, geheugenstoornissen, vergeetachtigheid door de ogen van de neuropsycholoog

Whiplash, geheugenstoornissen, vergeetachtigheid door de ogen van de neuropsycholoog

De bijdrage van dr. Joke Bruins.

Buiten mijn fysieke(hoofd- , nek- en uitstralingspijn in armen en benen) en vegetatieve klachten(transpireren, wisselende lichaamstemperatuur en bloeddruk) had ik cognitieve(aandachtstoornissen, vergeetachtigheid, etc.) en psychische klachten. Mijn wereld ging open na een onderzoek en daaraan gekoppelde begeleiding van een neuropsycholoog. “Ik was niet gek en werd niet gek”. Destijds werkte mijn neuropsycholoog in het Heliomare te Wijk aan Zee. Dr. Joke Bruins, die een eigen praktijk voert en zeer actief is de wereld van neuropsychologie en whiplash, licht hier toe wat een neuropsycholoog kan betekenen voor iemand met het posttraumatisch whiplash syndroom.
Wat houdt zo’n onderzoek in? Zij zal regelmatig de site voorzien van een beschrijving van nieuwe ontwikkelingen vanuit haar vakgebied t.a.v. whiplash.

Door dr. Joke Bruins Neuropsychologie: de wetenschap die de relatie bestudeert tussen hersenfuncties en gedrag
In een neuropsychologische onderzoek ligt de nadruk op het objectiveren van klachten op cognitief en psychisch (emotioneel) gebied en het in kaart brengen van klachten die van fysieke (lichamelijke) aard zijn. Bij letselschade expertises kunnen de klachten zijn ontstaan na een ongeval in het verkeer, een bedrijfsongeval of na een medische ingreep. Het is niet altijd duidelijk of er al dan niet sprake is van hersenletsel, omdat hersenscans niet altijd afwijkingen tonen. Medici, bij whiplash vaak de neuroloog, kunnen bepaalde vragen niet beantwoorden zonder het hulponderzoek van de neuropsycholoog. Een vraag is dan of er aanwijzingen zijn voor cognitieve functiestoornissen op basis van de onderzoeksbevindingen.

Cliënten met een whiplash hebben over het algemeen diverse medische onderzoeken en/of behandeltrajecten doorgemaakt alvorens zij uiteindelijk een neuropsychologisch onderzoek krijgen. Het komt echter ook veelvuldig voor dat zij één of herhaalde keren onderzocht zijn door een neuropsycholoog, bijvoorbeeld in het kader van een behandeling in het revalidatiecentrum. In de regel wordt door medici een termijn van 2 jaar voor een eindtoestand aangehouden, ervan uitgaande dat de dan nog resterende beperkingen blijvend zijn. Door medische of juridische factoren varieert de verstreken tijd dat cliënten in mijn praktijk neuropsychologisch worden onderzocht sinds het ongeval/trauma, c.q. de aandoening tussen 2-15 jaar. Moegestreden cliënten die hun recht willen halen zijn dan ook geen zeldzaamheid.

Meewegen en/of uitsluiten:

Om niet zonder meer aan te nemen dat alle gepresenteerde klachten een gevolg zijn van (letsel)schade aan de hersenen, moet de onderzoeker kritisch blijven en trachten mogelijke ‘andere’ factoren uit te sluiten, dan wel de mogelijke invloeden ervan te beschrijven, c.q. in kaart te brengen. Het gaat er dan om mogelijke (nadelige) invloeden van deze factoren op het klachtenpatroon in kaart te brengen. Immers, het aannemelijk achten dat een cliënt hersenletsel heeft opgelopen zonder andere verklaringen te hebben overwogen, c.q. te hebben uitgesloten, is niet alleen onprofessioneel, maar heeft ook psychisch/emotionele consequenties voor de cliënt en zijn omgeving. Bovendien is door het verstrijken van de tijd sinds het trauma of ongeval de kans groot dat andere factoren (tevens) een rol spelen. Denk aan stressvolle gebeurtenissen (life-events) zoals overlijden, ontslag etc. maar ook positieve stressvolle gebeurtenissen zoals geboorte, verhuizingen.
Neuropsychologisch onderzoek:
De onderzoeker die zich bezig houdt met neuropsychologie diagnostiek dient gekwalificeerd en ervaren te zijn, omdat het een gespecialiseerd vakgebied is. Kennis van de neurologie (met name hersenen) en psychiatrie (psychopathologie) is noodzakelijk om tot een juiste beoordeling te komen. Het onderzoek dient uit een hoeveelheid tests te bestaan die diverse cognitieve functies meten. Daarbij horen ook vragenlijsten die o.a. aspecten van het leef- en klachtenpatroon, maar ook het psychisch welbevinden (stemming), e.d. in kaart brengen. Voorafgaand aan het testonderzoek wordt een interview gehouden (intake of anamnese) waarin alle belangrijke persoonlijke zaken aan bod komen, maar ook de toedracht en de gevolgen van het ongeval / trauma. Hieronder staan voorbeelden van klachten die na een ongeval/whiplash in min of meerdere mate kunnen worden ervaren.

Psychisch-emotionele klachten:
• Verhoogde prikkelbaarheid
• Emotioneler
• Gevoelig voor drukte (stress)
• Lage of verlaagde frustratie tolerantie

Cognitieve klachten
• Concentratieproblemen
• Geheugenstoornissen
• Planningsstoornissen
• Initiatiefverlies

Overigen:
• Pijn klachten
• Vermoeidheid
• Slaapproblemen
• Duizeligheid
• Hypersensibiliteit licht en geluid

Ik heb onder kopje “overigen” een aantal klachten genoemd die niet duidelijk onder lichamelijke (fysiek) of psychische klachten kunnen worden gezet. Zo heb je fysieke- en/of mentale vermoeidheid en bovendien kan pijn een fysieke oorzaak hebben, maar het evengoed mogelijk is dat pijn blijft bestaan door psychische factoren. Ook kan het zijn dat zowel fysieke- als psychische factoren een klacht bepalen.

Belangrijk is dat de mededeling “het zit tussen uw oren” waar is: onze hersenen zitten tussen onze oren, knoop dat goed in uw oren!

Rol neuropsycholoog :

De neuropsycholoog heeft diverse werkzaamheden die met elkaar zijn verweven:
• Onderzoek: is erop gericht het objectiveren van de klachten
• Psycho-educatie : is erop gericht om iemand inzicht te geven in de relatie pijn-emotie-cognitie-gedrag
• Behandeling: is erop gericht om iemand ‘klachtenvrij’ te maken, dan wel de mate/ernst van klachten te verminderen, bijvoorbeeld door middel van een cognitieve training of gedragstherapeutische behandeling. Veelal zijn er problemen met het verwerken van het ongeval/trauma en hiervoor bestaan ook effectieve behandelingen.
 Uit diverse onderzoeken is gebleken dat mensen die het gevoel hebben zelf controle te hebben, zich minder machteloos voelen
 Het hebben van minder spanningen leidt tot een betere stemming en uiteindelijk tot minder pijn (of het ervaren dat de pijn minder heftig is).

Inzicht ……….uitzicht

Na een neuropsychologisch onderzoek wordt duidelijk welke functies ‘in orde’ zijn en welke beperkt. Meestal zijn de onderzoeksresultaten voor de onderzochte wel herkenbaar. Echter, dat is niet hetzelfde als “begrijpen” waarom dingen niet meer zo gaan als voorheen. De neuropsycholoog zal de bevindingen dan ook bespreken en inzicht geven. Zo kan het zijn dat iemand geheugenproblemen ervaart, terwijl de geheugenfuncties zelf ongestoord zijn. De problemen kunnen door aandachtsstoornissen verklaard worden, doordat de aandacht bij opname van informatie niet goed verdeeld of gericht(gericht of verdeeld) wordt. Hierdoor wordt deze informatie niet goed of onvolledig opgeslagen en de beperking als een geheugenprobleem ervaren. Pijn en vermoeidheid spelen daarin vaak een negatieve rol, immers hoe kun je cognitief goed functioneren als je constant (nek/hoofd) pijn hebt en je, je uitgeput voelt?

Het is ook de taak van de neuropsycholoog om ‘inzicht en uitzicht’ te geven: hoe moet iemand met de geobjectiveerde beperkingen verder?

Welke hulpmiddelen bestaan er om het leven zo aangenaam mogelijk te maken en zichzelf energie te besparen? Met hulpmiddelen bedoel ik hier cognitieve strategieën om bijvoorbeeld het geheugen te ondersteunen of te ontlasten. Opschrijven van informatie is waarschijnlijk één van de meest eenvoudige en doeltreffende manieren om te onthouden. Helaas doen veel mensen het niet omdat zij denken dat hun geheugen daar lui van wordt, of zij schamen zich om dingen te noteren. Het is een groot misverstand om te denken dat je geheugen ‘lui’ wordt, omdat je bij het opschrijven actief en doelgericht bezig bent om de informatie die belangrijk is te onthouden. Je ziet de informatie voor je op papier en door de motorische beweging van je hand breng je het brein op deze manier ook nog eens in ‘beweging’; je activeert je brein om iets te doen.

Wat betreft de schaamte: iedereen maar dan ook iedereen (ook de professor al heeft die meestal een secretaresse) noteert wel eens informatie die niet mag worden vergeten van boodschappen tot afspraken! Er zijn uiteraard andere strategieën zoals visualiseren (een beeld vormen) en associëren (knopen leggen), die meer inspanning kosten dan opschrijven. Welke methode het meest geschikt is, is afhankelijk van de geheugenbeperking/stoornis.

Ten aanzien van psychische problematiek, kan de neuropsycholoog ook inzicht geven en besluiten tot behandeling of doorverwijzen naar andere hulpverleners. Behandeling/therapie van een Gezondheidszorgpsycholoog/neuropsycholoog verdient de voorkeur als sprake is de combinatie psychische beperkingen en hersenfunctiestoornissen. Heeft iemand vooral psychische problemen (angst of depressie) dan kan een doorverwijzing naar een psychotherapeut/gedragtherapeut zinvol zijn. Wanneer de problematiek dermate ernstig is dat naast psychologische behandeling ook medicatie noodzakelijk lijkt, dan is de psychiater de aangewezen persoon. Dit betekent niet dat je ‘gek’ bent: een psychiater is een arts met specialistische opleiding en mag medicijnen voorschrijven, iets dat psychologen (nog) niet mogen.

Herstel………….wordt je ooit weer de ‘oude’?

Het herstel hangt af van verschillende factoren: begrip van de partner en de directe omgeving, maar ook van werkgever en collega’s is zeer belangrijk. De persoonlijkheid bepaalt weer hoe je met jouw klachten omgaat: zo zal een perfectionist moeilijker kunnen accepteren dat dingen anders (minder goed) gaan, dan iemand die dingen makkelijk accepteert. De laatste zal ook minder snel zijn grenzen overschrijden. Dit betekent dan ook dat een whiplashbehandeling alleen zin heeft als rekening gehouden wordt met de persoonlijkheid van betrokkenen. In een groepsbehandeling voelt niet iedereen zich begrepen vanwege zijn/haar specifieke problemen en dan verdient een individuele therapie de voorkeur.

Er zijn zeker ook positieve effecten van een groepsbehandeling te verwachten: je voelt je niet alleen staan en je kunt van anderen die ervaring hebben opgedaan bij bepaalde zaken, ideeën/adviezen krijgen. Probeer jezelf nooit te vergelijken met een ander die een whiplash heeft meegemaakt. Van de één hoor je misschien een positiever verhaal over herstel, van de ander misschien een te negatief verhaal. Door deze verhalen vergeet je dat je zelf misschien minder tijd, dan wel langere tijd nodig hebt om te herstellen.

 

Een praktijkvoorbeeld illustreert dat er na jarenlange chronische klachten toch heel wat kan veranderen: een jonge vrouw die ernstige klachten had na een whiplashongeval, deed niets meer; zij zat letterlijk achter de geraniums. Ongeveer 5 jaar erna zag ik haar voor een herbeoordeling en was deze vrouw weer actief en werkte zelfs weer.

Eigenwijsjes:
• Het ontbreken van een diagnose verergert (cognitieve) klachten, evenals een gebrek aan ziekte inzicht dat kan doen
• Bewust zijn van je van beperkingen maakt je somber, je bewust worden van hetgeen je nog wel kunt geeft zonnestraaltjes
• Het versterken van het vertrouwen van om dagelijkse activiteiten (langzamerhand) te hervatten heeft een gunstige uitwerking op de behandeling in het algemeen.

…wordt vervolgd……….. dr. Joke Bruins, gezondheidszorgpsycholoog, neuropsycholoog Praktijk Neuropsychologie Westbroeksebinnenweg 16 3612 AH Tienhoven (Ut) email: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.